Eşinle para yüzünden kavga ediyorsanız: haklıyı aramadan önce aynı tabloya bakmak

Market fişini görünce başladı. Sonra kredi kartı ekstresi, sonra geçen yılki tatil, sonra da annene gönderilen para. Kavganın ortasında fark ediyorsun ki artık konu fiş değil. Biri "Hiç hesap kitap yapmıyorsun" diyor, öbürü "Sen de her kuruşu sayıyorsun, nefes aldırmıyorsun." Her ay aynı yere geliyorsunuz ve ay sonu geldiğinde ikiniz de birbirinize biraz düşman oluyorsunuz.

Para kavgası zor bir kavgadır, çünkü sadece para hakkında değildir. Çocukken evde borç yüzünden kavga görmüş biri için tasarruf bir güvenlik meselesidir. Her şeyin kısıtlı olduğu bir evde büyümüş bir başkası için ise harcamak, sonunda nefes almak demek olabilir. Biri için paranın kimin kazandığı önemlidir, biri için hiç önemi yoktur. Bir evde ikisi birden olunca herkes kendi haklılığından o kadar emindir ki karşısındakine ya savurgan ya da cimri der. Oysa ikisi de kendini koruyan iki farklı alışkanlık olabilir.

İlk öneri, konuyu ateşin ortasında konuşmamak. Ekstre geldiğinde, kart çekmediğinde, biri bir şey aldığında konuşmak, kavganın hazır konusunu verir. İkiniz de sakinken, mesela hafta sonu sabahı, bir kahveyle oturmak için önceden sözleşin: "Pazar sabahı parayı konuşalım, kavga etmeden." Bu masaya yalnızca bir kez oturmanız da yetmez. Çoğu ev için ayda bir yeterli oluyor. Düzenli olunca para konusu bir kriz olmaktan çıkıyor, olağan bir ev işi gibi yerleşiyor.

Oturunca da önce kimin haklı olduğunu değil, neyin olduğunu konuşun. Aynı tabloya bakmak bu yüzden önemli. Evin kirası, faturalar, taksitler, borçlar, mutfak, çocukla ilgili masraflar ve gelirler. Bir kâğıda ya da telefona yazmak yeter, karmaşık bir şey olması gerekmiyor. Birçok çiftte bir kişi her şeyi bilir, öbürü hiçbir şeyi. Bilmeyen taraf güvensiz hisseder, bilen taraf yalnız kalır. Birlikte görmek bile bir şey değiştiriyor. Bazen de ortaya şu çıkar: İkiniz de birbirinizi suçluyordunuz ama aslında gelir giderleri karşılamıyor, kimse savurgan değil.

Sonra her biriniz kendi parayla ilgili korkusunu söylesin. "Birikimimiz olmayınca geceleri uyuyamıyorum", "Her harcamayı açıklamak zorunda kalınca kendimi çocuk gibi hissediyorum." Bunlar şikâyet değil bilgidir. Kavgada bu cümleleri duymak çok zordur, ama sakin bir anda söylendiğinde karşındakini farklı bir yerden görmeye başlarsın. Bu ona hak verdiğin anlamına gelmez. Yalnızca neden o kadar sinirlendiğini anlarsın.

Bundan sonra düzen konuşulabilir. Tek bir doğru yöntem yok. Ortak hesap, ayrı hesaplar, ortak hesap ve küçük kişisel paralar; hepsi de işleyebilir, önemli olan ikinizin de aynı düzeni açıkça kabul etmiş olması. Birçok çifte çok iyi gelen küçük bir şey, herkesin hesap vermeden harcayabileceği bir tutar belirlemek. Bu tutar küçük de olsa kişinin kendini kontrol altında hissetmesini önler. Belirli bir tutarın üstündeki harcamalarda önce konuşmak da bir başka sade kural. Ailelere gönderilen para gibi hassas konuları da baştan konuşmak gerekir, çünkü bunlar genelde en sessiz ve en uzun süren kavgalardır.

Saklamak, para kavgalarının en yıpratıcı kısmıdır. Kavga olmasın diye borcu saklamak, fişi atmak, kart ekstresini göstermemek. Saklayan da genellikle bunu korktuğu için yapar. Ama ortaya çıktığında konu paradan güvene döner ve paradan çok daha zor iyileşir. Bir şey saklıyorsan ve ağırlığı artıyorsa, patlamasını beklemek yerine kendin söylemek daha iyidir: "Sana söylemem gereken bir şey var ve söylemeye korkuyordum." Bu konuşma zordur ama çoğu zaman saklamaktan daha az pahalıya gelir.

Buraya kadarki her şey iki kişinin de masaya oturduğu durumlar için. Ama bazen para bir kavga konusu değil, bir kontrol aracıdır. Sana hiç para bırakılmıyorsa, kendi kazancına ulaşamıyorsan, ufak bir şey için izin almak zorundaysan, senin adına borç alınıyorsa bu, alışkanlık farkı değildir. Bu durumda kendi hesabına ve belgelerine sahip çıkmak, güvendiğin birini aramak önemlidir. Aile içi sorunlar ve sosyal destek için ALO 183'e 7/24 ulaşabilirsin. Yasal haklarını öğrenmek için bir hukukçuya ya da baroya başvurabilirsin. Ama burada anlattıklarım hukuki ya da mali tavsiye değil, bir konuşmayı başlatmak için öneri.

Tek bir şey yapacaksan takvime bir sabah yaz: "Pazar, kahve, para." Büyük bir plan yapmanıza gerek yok, ilk oturuşta yalnızca sabit giderleri bir kâğıda yazın, başka bir şey değil. Başkalarının nasıl yaptığını merak ediyorsan hasbihal'de Fikir Al'a sorabilirsin: Evli olanlar, parayı kavgasız konuşmayı nasıl öğrendiniz?