Annenle baban sürekli kavga ediyorsa: arada kalmadan kendini korumak

Kapının altından ışıkla birlikte sesler de sızar. Önce alçak bir tonda başlar, sonra bir kapı çarpar, sonra biri adını söyler ve kalbin hızlanır. Kulaklığı takarsın ama müzik yetmez. Sabah herkes kahvaltıya hiçbir şey olmamış gibi oturur, sen de öyle yaparsın. "Annemle babam sürekli kavga ediyor" diye yazan birçok kişi tam bunu anlatır: kavganın kendisi kadar, ardından gelen o tuhaf sessizliği.

Bu kavgalar senin yüzünden değil. Konu sen gibi görünse bile, okulun, harçlığın, eve geliş saatin gibi, altında çoğu zaman iki yetişkinin kendi arasında çözemediği bir şey yatar. Onu çözmek de senin işin değil. Ne kadar uslu olursan ol, ne kadar iyi not getirirsen getir, onların ilişkisini sen onaramazsın. Bunu denemek seni yorar, onları değiştirmez.

Kavgalı evlerde çocuklar zamanla bir rol üstlenir. Biri hakem olur, araya girip "yeter artık" der. Biri postacı olur: "Babana söyle, bu ay parayı yatırsın." Biri sırdaş olur; annesi ya da babası ona öbürünü şikâyet eder. Biri hiç sorun çıkarmayan mükemmel çocuk olmaya çalışır, bir başkası espri yaparak ortamı yumuşatır. Bu rollerin hiçbiri kötü niyetle alınmaz, ama hepsi omzuna taşıman gerekmeyen bir yük koyar.

O yükü bırakmak için birkaç cümle hazırlamak işine yarar. Biri seni şikâyet dinlemeye çektiğinde "Seni dinlemek istiyorum ama babamla ilgili şeyleri bana anlatınca arada kalıyorum" diyebilirsin. Mesaj taşıman istendiğinde "Bunu ona senin söylemen daha doğru olur" demek kaba değil. Taraf tutman beklendiğinde "İkinizi de seviyorum, birinizi seçmek istemiyorum" demek de. Bunları kavganın ortasında değil, ortalık sakinleşince söylemek genelde daha iyi karşılanır.

Kavga anında kendini korumak da bir beceri. Kendi odan ya da kapısını kapatabileceğin bir köşe varsa oraya geçebilirsin. Kulaklık, bir kitap, bir arkadaşla mesajlaşmak dikkatini başka yere taşır. Mümkünse ve güvenliyse dışarı çıkmak, bir komşuya, akrabaya ya da arkadaşının evine gitmek de olur. Telefonunun şarjlı olması ve zor bir anda kimi arayacağını önceden bilmek küçük ama önemli bir hazırlık. Küçük kardeşlerin varsa onları yanına alıp başka bir odada bir şeyle oyalamak ikinizi de korur.

Kavgaların seni nasıl etkilediğini anne babana söylemek de mümkün. Çoğu ebeveyn, çocuğunun duvarın arkasından her şeyi duyduğunu düşünmez. Sakin bir anda ikisinden birine ya da ikisine birden "Bağırdığınızda çok korkuyorum, sonra uyuyamıyorum" demek bir suçlama değil, bir bilgi. Bu cümle kavgaları hemen bitirmeyebilir, ama bazı anne babalar bunu duyunca en azından tartışmalarını senin yanından uzaklaştırır.

Evin dışında kendine ait bir alan kurmak da önemli. Okulda, spor salonunda, bir kursta ya da arkadaşlarınla geçirdiğin saatler, evdeki gerginliğin hayatının tamamını kaplamadığını hatırlatır. Güvendiğin bir arkadaşa "Evde son zamanlar zor geçiyor" demek, her şeyi anlatmasan bile yalnız olmadığını hissettirir. Derslerine odaklanamıyorsan bunu bir öğretmenine kısaca söylemek de anlayış görmeni kolaylaştırır.

Bazen kavgalar "boşanıyorlar mı?" sorusuna dönüşür ve belirsizlik kavganın kendisinden daha korkutucu olabilir. Bunu sormaya hakkın var. "Ayrılacak mısınız? Ben nerede kalacağım? Okulum değişecek mi?" gibi sorular çocukça değil, çok yerinde. Cevap hemen gelmeyebilir ama sormak, kafanın içinde dönen senaryoları biraz susturur. Ayrılık olursa da bu senin bir kararın ya da bir hatanın sonucu değildir.

Yetişkin olup evden ayrılmış olsan bile bu döngü telefonda devam edebilir. Annen arayıp babanı anlatır, baban arayıp anneni. Burada da sınır çizebilirsin: "Seni dinlerim, ama aranızda haberci olmayacağım." İlk seferde kırılabilirler. Zamanla genelde alışırlar, sen de her telefonda midenin düğümlenmesinden kurtulursun.

Bağırmanın ötesine geçen bir şey varsa durum değişir. Biri itiliyorsa, vuruluyorsa, eşyalar fırlatılıyorsa ya da tehdit ediliyorsa araya fiziksel olarak girmek seni de tehlikeye atar. Önce kendini güvenli bir yere almak gelir. Okulda güvendiğin bir öğretmen ya da rehber öğretmen de bunu konuşabileceğin biri olabilir.

Hayati bir tehlike varsa 112'yi arayabilirsin. Aile içi şiddet ve sosyal destek için ALO 183'e 7/24 ulaşabilirsin; orada evde olanları anlatabilirsin. Bu durum haftalardır sürüyor, uykunu ve derslerini bozuyorsa bir uzmana başvurmak da sana iyi gelebilir.

Benzer bir evde büyümüş insanların neyin işe yaradığını duymak istersen hasbihal'de Fikir Al'da "Annenle baban kavga ederken sen ne yapıyordun, ne iyi geldi?" diye sorabilirsin. Küçük, denenmiş cevaplar çoğu zaman en çok işe yarayanlardır.