30'undan sonra kariyer değiştirmek: geç kalmış gibi hissettiğinde

Kafandaki hesap tanıdık olabilir. "Şimdi başlasam şu kadar yıl sürer, o zaman kaç yaşında olurum, o yaşta beni kim işe alır?" Hesap bittiğinde ortaya çıkan sayı, düşündüğün yeni işin kendisinden daha korkutucu görünür. Böylece insan meslek değiştirme fikrini, işin ne olduğuna hiç bakmadan, yalnızca yaşı yüzünden rafa kaldırır.

Burada iki ayrı soru birbirine karışıyor. Biri "bu değişikliği istiyor muyum, bana uyar mı?" sorusu. Öbürü "bu yaşta yapılır mı, insanlar ne der?" sorusu. İlki senin hayatınla ilgili, ikincisi çoğu zaman başkalarının takvimiyle. 30'lu yaşlar etrafta bir eşik gibi konuşulduğu için ikinci soru birincinin önüne geçer. Oysa yaşın değiştirdiği şeyler var, ama düşündüğün kadar fazla değil.

Yaşın gerçekten değiştirdiği şeylere dürüstçe bakmak işe yarar. Muhtemelen üniversite yıllarındaki kadar boş zamanın yok. Belki bir kiran, bir ailen, oturmuş bir düzenin var; gelirin bir süre düşerse bunun bir karşılığı olacak. Bunlar gerçek ve hafife alınmamalı. Ama yaşın sana kazandırdıkları da var. Çalıştığın yıllarda öğrendiğin şeyler yeni alanda da işe yarar: insanlarla konuşmak, bir işi zamanında teslim etmek, sıkışınca sakin kalmak, kendi sınırlarını bilmek. Sıfırdan başladığını düşünüyorsun, ama çoğu zaman sıfırdan başlamıyorsun.

Geç kalmış hissinin önemli bir kısmı kıyaslamadan geliyor. Aynı yaştaki arkadaşların terfi alıyor, ev alıyor, kendi alanında "kıdemli" diye anılıyor. Sen ise yeniden acemi hissedeceğin bir yere geçmeyi düşünüyorsun. Bu kıyas herkesin aynı yolda, aynı hızla ilerlediğini varsayıyor. Oysa insanların iş hayatları çok farklı ritimlerde akar ve bugün sana önde görünen biri belki kendi yerinden hiç memnun değildir. Asıl karşılaştırman gereken, beş yıl sonraki iki farklı halin: bu işte kalmış olan sen ve değiştirmeyi denemiş olan sen. Zaman ikisinde de aynı hızla geçecek. Soru, o yaşa hangi işi yaparak gireceğin.

Kararı büyük bir sıçrama gibi düşünmek onu korkutucu kılıyor. "Her şeyi bırakıp yeni bir alana geçmek" yerine onu küçük denemelere bölmek mümkün. İlk adım genellikle konuşmak. İlgilendiğin alanda çalışan biriyle yarım saatlik bir kahve içip "Bir günün nasıl geçiyor? Bu işte seni en çok ne yoruyor?" diye sormak, internette okuyacağın her şeyden daha gerçekçi bir resim verir. Belki yeni alanın dışarıdan göründüğü gibi olmadığını öğrenirsin; bu da değerli bir bilgi.

Sonra denemek gelir. Akşamları ya da hafta sonları küçük bir kurs, gönüllü bir iş, ufak bir proje, bir tanıdığa yardım. Yeni alanın sana gerçekten iyi gelip gelmediğini, işin kendisini yaparken anlarsın. Birkaç hafta sonra hâlâ heyecanlıysan ve yorulsan da merak etmeye devam ediyorsan, bu iyi bir işaret. Sıkıldıysan, bunu istifa etmeden öğrenmiş olursun.

Bir de köprü kurmak var. Kariyer değiştirmek her zaman bir yerden çıkıp bambaşka bir yere girmek anlamına gelmiyor. Bazen mevcut iş yerinde yeni alana yakın bir rol vardır. Bazen eski deneyimini yeni alanla birleştiren bir ara pozisyon bulunur. Bu tür köprüler geliri tamamen kesmeden yeni alanda bir ayağını yere basmanı sağlar.

Bu kararı tek başına vermiyorsan, bir eşin ya da sana bağlı bir ailen varsa, onlarla konuşmak da kararın bir parçası. "Meslek değiştirmek istiyorum" cümlesi karşı tarafa birden büyük bir risk gibi gelebilir. Planı adım adım anlatmak daha kolay anlaşılır: "Önümüzdeki üç ay akşamları bir kurs almak istiyorum. Sonunda hâlâ istiyorsam, gelirimizin nasıl etkileneceğini birlikte hesaplayalım." Böyle anlatılan bir değişiklik, korkutucu bir sıçrama olmaktan çıkıp ortak bir plana dönüşür ve senin de kendi kararını daha net görmeni sağlar.

Bu sürecin bir yerinde "Bu yaşta öğrenci gibi mi olacağım?" duygusu gelecek. Kendinden yaşça küçük insanların yanında yeni bir şeyi beceriksizce yapmak gururu zorlayabilir. Bu his anlaşılır ve çoğu zaman geçicidir. Yeni bir şeyi öğrenirken acemi olmak, o işi yapamayacağın anlamına gelmiyor; henüz öğrenmediğin anlamına geliyor. Açıkçası, öğrenmeyi göze alabilen biri olmak da bir yetenek.

Bu hafta küçük bir adım seçebilirsin: ilgilendiğin alanda çalışan ve sana yarım saat ayırabilecek bir kişinin adını yaz, ona bir mesaj gönder. 30'undan sonra meslek değiştirmiş insanların ilk adımı nasıl attığını merak ediyorsan hasbihal'de Fikir Al'da onlara sorabilirsin; "keşke daha önce bilseydim" dedikleri şey senin önündeki yolu biraz kısaltabilir.